Компьютерде сөздіктерді пайдалану – шет тілдерін үйренушілер мен тіл мамандары үшін өте маңызды машық. Оқу барысында жаңа сөздердің мағынасын анықтау, жазба жұмыстарын орындау кезде дұрыс аударманы таңдау үшін сөздіктер қажет болады.
Қазіргі таңда компьютер арқылы онлайн сөздіктер де, оффлайн сөздіктер де қолжетімді. Бұл екеуінің де өзіндік артықшылықтары бар:
Онлайн сөздіктер (мысалы, sozdik.kz, Google Translate сөздігі):
— Сөздердің кең базасын қамтиды, күн сайын жаңарып отырады.
— Жаңа терминдер мен сөз тіркестері тез қосылады.
— Мысалдармен бірге ұсынылады.
— Интернетке қосылуды қажет етеді.
— Тегін және ақылы нұсқалары бар.
Оффлайн сөздіктер (мысалы, ABBYY Lingvo, GoldenDict):
— Интернетсіз кез-келген жерде пайдалануға болады.
— Жылдам жұмыс істейді, жауап бірден шығады.
— Арнайы кәсіби терминологияны тереңірек қамти алады.
— Орнатқаннан кейін интернетке тәуелді емес.
Компьютерде сөздіктерді пайдалану барысында ескеру керек маңызды кеңестер:
1. Сөздің бірнеше мағынасы болуы мүмкін. Сөздіктегі таңдалған бірінші аударма әрдайым орынды бола бермейді. Контекстіге назар аударып, қосымша мағыналарды тексеріп көру қажет.
Мысалы, «book» сөзін тексергенде бірнеше мағына шығады:
— кітап;
— брондау (қонақ үй, билет).
2. Фразеологиялық тіркестерді бөліп аударуға асықпаңыз. Тіркес күйінде сөздіктен іздеп көріңіз.
Мысалы, ағылшын тіліндегі «kick the bucket» тіркесін бөліп аударсаңыз қателесуіңіз мүмкін. Оның дұрыс аудармасы – «қайтыс болу».
3. Кең қолданылатын және сенімді онлайн сөздіктерді таңдаңыз. Кейбір тегін аудармашылар сөздердің нақты мағынасын дұрыс бере алмайды.
Жақсы онлайн сөздіктер:
— sozdik.kz (қазақ-ағылшын, қазақ-орыс сөздігі);
— Cambridge Dictionary (анықтамалары және мысалдары бар ағылшын сөздігі);
— Reverso Context (тіркестердің мысалдарымен бірге аудармасы).
4. Жұмыс жылдам болуы үшін браузерде сөздіктің бетіне жылдам сілтеме жасаңыз немесе компьютеріңізде сөздік қолданбасын орнатып алыңыз. Кейбір қосымшалар сөздерді автоматты түрде анықтап, тінтуірмен жүргізгенде мәнін экранда тез көрсетеді.
5. Әр жаңа сөзді үйренгенде, оны сөйлем ішінде немесе өзіңізге түсінікті мысал арқылы жазыңыз. Сонда ол сөзді есте сақтау жеңіл болады. Мысалы, сөз – «cancel», мағынасы – «бас тарту, жою»:
— The meeting was canceled. — Кездесу тоқтатылды.
Бұдан бөлек, компьютерлік сөздіктердің ерекшелігі – көпшілік сөздіктер өз сөздік қорын толықтыруға мүмкіндік береді. Мәселен, Lingvo немесе GoldenDict пайдалансаңыз, арнайы сөздіктерді тегін жүктеп қосуға болады:
— ғылыми терминология сөздіктері;
— медициналық терминдер сөздігі;
— іскерлік ағылшын тілі сөздігі.
Компьютердегі сөздіктердің тағы бір артықшылығы – дыбыстық айтылымды тыңдау мүмкіндігі. Онлайн сөздіктердің (Google Translate, Cambridge Dictionary) көбі дыбыс опциясымен бірге жүреді. Бұл опция арқылы сөздің дұрыс дыбысталуын естіп, айту дағдыңызды да дамыта аласыз.
Сонымен қатар, қазір сөздіктер тіл үйрету қызметін де атқарады. Мысалы, кейбір онлайн сөздіктер қосымша тест, викторина түрінде сөздерді есте сақтауға көмектеседі. Бұндай интерактивті жұмыс сөздік қорды кеңейтуге өте пайдалы.
Кейбір арнайы салалар үшін компьютерлік сөздіктер өте маңызды. Мысалы, программистер бағдарламалау тілдері сөздіктерін жиі қолданады. Сол сияқты инженерлер техникалық терминдердің түсініктемесін іздеуде осы әдістерге сүйенеді.
Компьютер арқылы сөздіктерді қолдануға дағдылану үшін, күнделікті тәжірибеге енгізу керек. Өзіңізге күнделікті жоспар қойып, кем дегенде 5-10 жаңа сөз аударып үйренуді әдетке айналдырыңыз. Өз мамандығыңызға немесе қызығушылығыңызға сәйкес тақырыптарды таңдап алыңыз:
— медицина маманы болсаңыз – медициналық терминдерді;
— IT маманы болсаңыз – бағдарламалау терминдерін;
— шетелде оқу жоспарласаңыз – академиялық тіркестер мен терминдерді.
Компьютерде сөздіктерді тиімді қолдану сіздің тіл үйрену жолыңызды жеңілдетіп, біліміңізді тереңдетеді. Бірте-бірте бұл құрал сіздің ажырамас көмекшіңізге айналады.