Интернеттен файл жүктеу – күнделікті өмірдің маңызды бөлігі. Біз фильмдер, музыка, ойындар, құжаттар, бағдарламалар мен мобильді қосымшаларды тұрақты түрде интернеттен жүктеп отырамыз. Алайда, мұндай файлдарды жүктеу әрқашан қауіпсіз бе?
Іс жүзінде барлық файлдар толығымен қауіпсіз бола бермейді. Кейде, тіпті сенімді болып көрінетін сайттардың өзі қауіпсіздік қаупін алып келуі мүмкін. Жүктелген файлдармен бірге құрылғыңызға вирус немесе зиянды бағдарламалар жұғуы ықтимал.
Файлдарды қандай сайттан жүктеп жатқаныңыз өте маңызды. Әрқашан сенімді және беделді вебсайттарды қолданыңыз. Мысалы, танымал антивирус компанияларының рейтингтерінен жоғары орын алған сайттар, ресми бағдарламалар дүкендері (мысалы, Google Play, App Store және Microsoft Store) ең қауіпсіз саналады.
Интернеттен файл жүктегенде қандай қауіптер кездесуі мүмкін?
1. Вирус жұқтыру қаупі.
Вирус – компьютеріңіздегі ақпаратты бұзып, өшіріп немесе өшіруге кедергі келтіретін зиянды код. Бұл сіздің жеке ақпаратыңызды шпиондық бағдарламалар арқылы ұрлауы да мүмкін.
2. Фишинг.
Кейбір файлдар жеке ақпаратты ұрлауға бағытталған болуы мүмкін. Мәселен, бейтаныс көздерден жүктелген бағдарламалар логин мен парольдерді жасырып ұрлайтын кодты қамтуы ықтимал.
3. Жалған бағдарламалар (Fake apps).
Мысалы, сіз белгілі бір қосымшаны жүктеп жатырмын деп ойлайсыз, бірақ іс жүзінде ол жалған көшірме немесе вирустық бағдарлама болуы мүмкін.
Қауіпсіз түрде файл жүктеу үшін нені ескерген дұрыс?
— Әрқашан сенімді дереккөздерден жүктеңіз.
— Әрбір жүктелген файлды экрандаушы (антивирус) арқылы тексеріңіз.
— Жүктелген файлдардың форматтарын тексеріңіз (мысалы, PDF, MP3, MP4, DOCX секілді кең таралған форматтар қауіптілігі төмен).
— Белгісіз сілтемелерге баспаңыз және түсініксіз хабарламалардағы файлдарды жүктемеңіз.
Файлдардың форматы мен өлшеміне назар салу маңызды:
— Егер фильм көлемі қызық шағын болса (мысалы, толық метражды фильм небәрі 5 мегабайт болса), бұл күмән тудыруы керек.
— Әдетте қауіпті бағдарламалар жиі «.exe», «.bat», «.scr» форматымен келуі мүмкін.
Жүктелген файлдарды тексерудің жолдары қандай?
— Вирусқа қарсы бағдарламалар қолданыңыз: мысалы, Kaspersky, Avast, ESET NOD32, Norton сияқты танымал антивирустар файлдарды бірден тексереді.
— Қазіргі браузерлердің көбі жүктеу барысында файлдардың қауіпсіздігін автоматты түрде анықтап береді. Google Chrome, Mozilla Firefox секілді браузерлер осы жағынан сенімді.
— VirusTotal сияқты онлайн тексеру сайттарын пайдаланыңыз. Файлды сайтқа жүктейсіз, ол бір уақытта көптеген антивирустық базалардың ішінде тексеруден өтеді.
Қауіпті файлдарды жүктеп алсаңыз не әрекет ету керек?
1. Компьютеріңіздегі интернет қосылымын уақытша өшіріңіз.
2. Антивирус арқылы толық тексеріс жасаңыз.
3. Қауіпті анықталған файлдарды дереу өшіріңіз немесе карантинге жіберіңіз.
4. Қосымша қауіпсіздік үшін барлық маңызды құжаттарыңыздың қосымша көшірмесін бұлттық қоймаға (мысалы, Google Drive, Dropbox, iCloud) сақтап алыңыз.
Мысал ретінде, сізге электронды пошта арқылы «басқарма есебі.docx.exe» деп келген файл күмәнді болып саналады. Қауіпсіз файл әдетте «.docx» форматында тоқтауы тиіс. Файл атының соңында артық «.exe» тұрса, онда бұл зиянды бағдарлама болуы мүмкін.
Файлдарды жүктеген кезде жеке ақпаратты қорғауды ешқашан ұмытпаңыз. Мысалы, көп сайттар көз жеткізу мақсатында электронды поштаңызды немесе телефон нөміріңізді сұрайды. Сенімді көздер болмаса, ешқандай жеке ақпаратты енгізбеңіз.
Қорыта келе, файлдарды жүктеу әрекеті пайдалы да қажетті болса да, кейбір қарапайым ережелерді ұстану арқылы қауіпсіздігіңізді толық қамтамасыз етуге болады. Әрқашан мұқият болып, белгісіз сілтемелер мен сайттардан сақ болыңыз және құрылғыларыңызды үнемі қорғауда ұстаңыз. Осы қарапайым ережелер сізге файлдарды қауіпсіз жүктеуде тиімді көмекші болатыны анық.