Компьютердің қуат тұтынуы – компьютер қолданушыларының жиі ескермейтін, бірақ өте маңызды тақырыптарының бірі. Күнделікті жұмыста немесе жеке қолдануда компьютердің қанша электр энергиясын тұтынатынын білу қажет. Бұл мәселе ақша үнемдеуге және техниканың ұзақ қызмет етуіне тікелей әсер етеді.
Компьютердің қуат тұтынуына көптеген факторлар әсер етеді:
— компьютердің түрі мен мақсаты (қарапайым кеңсе компьютерлері, ойынға арналған қуатты компьютерлер, ноутбуктер және серверлер);
— компоненттердің қуаты мен түрі (процессор, видеокарта, жедел жады, қатты диск түрі);
— қолданылатын бағдарламалар мен тапсырмалар.
Әрбір компоненттің қуат тұтынуы бөлек есептеледі. Мысалы, қарапайым кеңселік компьютер шамамен 60-150 Ватт (Вт) тұтынады, ал ойынға арналған қуатты компьютерлердің тұтынуы 300-600 Ватқа дейін, кейде одан да жоғары болуы мүмкін.
Әдетте компьютердің қуатын тұтынатын негізгі бөлшектерге келесілер жатады:
— Процессор (CPU);
— Графикалық карта (GPU, видеокарта);
— Қатты диск пен SSD;
— Монитор;
— Желдеткіштер мен жарықтандырғыштар (RGB-подсветка).
Мысалы, заманауи Intel Core i5 немесе Ryzen 5 деңгейіндегі процессорлар қарапайым жұмыста шамамен 15-65 Вт қуат тұтынады, ал толық жүктеме кезінде бұл көрсеткіш 90-120 Вт-қа жетуі мүмкін. Заманауи видеокарта ойын немесе графикалық бағдарламалар кезінде 100-ден 300 Вт-қа дейін электр энергиясын қолданады, ал кеңсе немесе интернет қарап отырған кезде 10-30 Вт қана жұмсайды.
Компьютерлердің мониторлары да энергия тұтынуда маңызды рөл ойнайды. Қазіргі заманғы мониторлар түріне қарай әр түрлі тұтыну деңгейін береді. Мысалы, кәдімгі 24 дюймдік LCD монитор шамамен 20-40 Вт қуат жұмсаса, үлкенірек мониторлар (мысалы, 27 – 32 дюйм) 50-70 Вт-қа дейін жетеді.
Ноутбуктер әдетте энергияны үнемдеуге лайықтап шығарылады. Орташа стандартты ноутбук жұмысы кезінде 15-65 Вт шамасында тұтынады, ауыр тапсырмалар кезінде бұл көрсеткіш аздап өсуі мүмкін. Бұған экран жарықтығы, сымсыз байланыстар (Wi-Fi, Bluetooth), ноутбуктың процессоры мен видеокартасының жүктемесі айтарлықтай әсер етеді.
Қуатты қалай үнемдеуге болады, бірнеше қарапайым кеңестер беруге болады:
1. Пайдаланылмай тұрған кезде компьютерді «ұйқы режиміне» қойыңыз немесе толығымен өшіріңіз.
2. Пайдаланып болғасын мониторды өшіру әдетін қалыптастырыңыз.
3. Энергияны үнемдеуге бағытталған арнайы режимдерді (Windows-та Energy Saving Mode сияқты) қолданыңыз.
4. Жарықтандырғыштарды азайтыңыз немесе, мүмкін болса, ажыратыңыз.
5. Компьютер жинаған кезде заманауи және қуатты үнемдейтін компоненттерді таңдаңыз (әсіресе процессор, видеокарта және қуат көзі).
Компьютер қуат көзін (PSU – power supply unit) таңдағанда ерекше назар аударыңыз. Мысалы, жоғары сапалы 80 PLUS стандарты бойынша сертификатталған қуат көзі энергияны тиімді пайдаланып, айтарлықтай үнем жасайды. Бұл сертификаттың деңгейлері төменнен жоғарыға қарай былай белгіленеді: 80 PLUS, Bronze, Silver, Gold, Platinum, Titanium. Әр деңгей үнемдеу пайызына қарай ұлғаяды.
ZX-400 модельді ескі қуат көзі 65%-70% тиімділікпен жұмыс істесе, жаңа заманауи 80 PLUS Gold сертификатымен қуат көзі 87-90%-ға дейін тиімділік бере алады. Бұл дегеніміз, сіздің электр энергиясы үшін төлейтін шығындарыңыз едәуір қысқарады.
Сондай-ақ, компьютердің қуат тұтынуын өлшеуге арналған арнайы құрылғылар бар. Осындай құрылғылардың көмегімен нақты жазып алуға болады. Мысалы, арнайы қуат есептегіш құралын UPS (үздіксіз қоректендіру көзі) немесе розеткаға орнату арқылы әр компоненттің немесе тұтас жүйенің қанша Вт тұтынатындығын нақты есептей аласыз.
Тәжірибелік мысал ретінде төмендегі қарапайым есеп келтірейік:
Кеңселік компьютер күніне орташа 8 сағат қолданылса және орташа тұтынуы шамамен 100 Вт болса:
— 100 Вт x 8 сағ = 800 Вт*сағат (бір күндегі тұтыну).
— 30 күнде 800 x 30 = 24 000 Вт*сағ. Немесе айына 24 кВт*сағат (бұл – электр төлем сомасын анықтау үшін қолданылады).
Электр қуатын үнемдеу үшін компьютерді пайдаланбаған кезде толық өшіріп қою әдетіңізге айналдырыңыз. Режимдерді дұрыс таңдап, заманауи жабдық қолдансаңыз, көп электр қуатын және соған сәйкес ақшаңызды үнемдей аласыз.